Motor Ders Notları - Sürücü Kursu - Ehliyet

[BeyForuM]

Motorlu araçta motor,yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çevirmeye yarar. yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren parçaya motor denir. Motorlar yakıt çeşitlerine göre de su ve hava soğutmalı diye ayrılırlar. Araçlarda ki motorlar içten yanmalı olup yakıt olarak benzin motorin ve Lpg kullanılır. Motorlar çalışma zamanlarına göre iki ve dört zamanlıdır. Benzinli bir motorda sıkıştırılan benzin hava karışımı buji ile ateşlenir. Buji ile ateşlemeli motorlarda yakıt olarak benzin kullanılır. Emme-sıkıştırma-ateşleme-egzost zaman oluşum sıralamasıdır.
Enjektörle püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda motorin (mazot) kullanılır. Krank mili , karbüratör , piston , enjektör , distribütör , marş motoru , buji , eksantrik dişlisi motorun parçalarındandır. Silindir bloğu , krank mili ve pistonlara yataklık yapar. Eksantrik (kam) mili subaplara hareket verir. Distribütör , buji ve endüksiyon bobini ateşleme sistemi elemanıdır. Tevzi makarası , pilatin ve meksefe distribütörün parçalarıdır. Distribütör ateşleme sırasına göre bujilere elektrik dağıtır. Buji ateşlemeyi sağlar. Endüksiyon bobini akümülatörün voltajını 15.000 ila 25.000 volt arasında yükseltir. Yağ pompası yağlama sistemi elemanıdır. Motordaki yağın görevi , sürtünmeden dolayı oluşan aşınmayı önlemek , çalışan parçaların temizliğini sağlamak ve soğutmaya yardımcı olmaktır. Yağ pompası hareketini eksantrik (kam) milinden alır. Karter motor yağına depoluk eder. Hareket hararet (ısı) göstergesi , termostat soğutma sistemi parçalarıdır. Radyatör soğutma suyuna depoluk eder. Termostat silindir kapağı çıkışında bulunur. Devir daim (su) pompasının görevi , radyatördeki suyu basınçlı olarak su kanallarına göndermektir. Termostat motor suyunun sıcaklığını sabit tutar. Vantilatör radyatördeki suyu soğutur. Hava soğutmalı motoru , su soğutmalı motordan ayıran özellik , radyatör ve su pompasının olmamasıdır. Yakıt pompası ve karbüratör yakıt sistemi parçalarıdır. Hava filitresi karbüratöre giren havayı temizler. Kuru hava filitreleri basınçlı hava ile , yağlı hava filitreleri gaz yapı ile temizlenir.
Yakıt otomatiği (pompası) yakıt deposu ile karbüratör arasında bulunur. Motora gerekli olan benzin-hava karışımını ayarlayan parça karbüratördür. Jigle devresi karbüratörde bulunur. Jigle kelebeği , karbüratörün hava girişi deliği önünde bulunur. Jigle , soğuk havalarda motorun kolay çalışmasını ayarlar. Enjeksiyon pompasına basınçlı şekilde mazot gönderen parça besleme pompasıdır. Karbüratör emme manifoltunun üzerindedir. Silindir içerisindeki yanmış gazlar egzost borusu ile dışarı atılır. Karbüratör benzinli havayı 1/15 oranında karıştırır. Basınçlı olarak çıkan yanmış gazların sesini egzost susturucusu azaltır. Marş motoru volan dişlisine hareket ileterek motora ilk hareketi verir. Vantilatör kayısı hareketini kırank mili kasnağından alır. Dinamodan (altarnatörden) çıkan voltajı ve akımı ayarlayan parça konjektör (regülatör)dür. Konjektör (regülatör) şarj sistemi elemanıdır. Araç için gerekli olan sürekli enerjiyi sarj sistemi sağlar. Altarnatör (şarj dinamosu) mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Altarnatör elektrik enerjisi üretir. Akümülatörün görevi , marş motorunun , ışık ve özel alıcıları çalıştırmaktır. Akümülatörü dolduran , şarj eden parça altarnatördür. Sigortalar aydınlatma sistemi parçasıdır. Sigortanın görevi kısa devre olduğunda sistemi korumaktır. Fren müşürü ikaz sistemi parçasıdır. Debriyaj , vites kutusu , şaft ve diferansiyel hareket üreten aktarma organlarıdır. Kavrama (debriyaj) volan ile vites kutusu arasında bulunur. Şafttan almış olduğu hareketi 90 derece kırıp akslara gönderen parça diferansiyeldir. Motorla vites kutusu arasındaki irtibatı kavrama (debriyaj) keser. Diferansiyel sistemi virajlarda tekerleklerin farklı açılarda ve hızda dönmesini sağlar. Şaft vites kutusunun hareketini diferansiyele iletir. Aks diferansiyelin hareketini tekerleklere iletir. Aracın hızını ve gücünü vites kutusu (şanzuman) ayarlar. Aktarma organlarının çalışma sırası ; kavrama (debriyaj-vites kutusu-şaft-diferansiyel-akslar)dır.
Araçta el freninin görevi duran aracı sabitlemektir. Araçlarda ayak ve el freni bulunur. Enjeksiyon pompası enjektörlerin sırasıyla basınçlı mazot gönderir. Kampana fren sistemi parçasıdır. Yayların salınımını amortisör kontrol altına alır. Amortisör ve yaylar süspansiyon sistemi elemanlarıdır. Yaylar yoldan dolayı meydana gelen titreşim ve darbeleri üzerine alır.
Kaynak: BeyForuM http://www.beyforum.net/forum/bunlari-biliyor-musunuz/572-motor-ders-notlari-surucu-kursu-ehliyet.html#post1090
Motor çalışmazken kontak anahtarı açık unutulursa endüksiyon bobini ve pilatini yanabilir. Kullanma kılavuzuna göre belli kilometre sonunda buji ve pilatini değiştirilmelidir. Yakıt ikmali yapılırken araç stop edilir. Ateşleme sisteminde buji , pilatin ve avans ayarı yapılır. Meme yapmış pilatin zımpara ile temizlenir. Motorun çalışması sarsıntılı ise , buji kablolarından biri çıkmıştır. Meksefe (kondansatör) arızalı ise pilatin meme yapar. Bujiler normal ateşleme yapmıyorsa ve pilatin ayarı bozuksa motorda normal yanma olmaz. Bujiler ayarsız ve aşınmış ise motor çekişten düşer. Ekzosttan siyah duman çıkıyorsa , buji ayarı bozuktur , karışım oranı bozulmuştur , hava filitresi tıkalıdır. araç kışa hazırlanırken , hava filitresi ve otomatik jigle kışlık pozisyona çevrilir. Hava filitresi tıkalıysa motor zengin karışımla çalışır , motor boğulur. Boğulan motoru çalıştırmak için gaz pedalı sonuna kadar basılır ve marş yapılır. Yakıt içerisinde toz , su , pislik varsa motor düzensiz çalışır. Egzosttan fazla ses çıkıyorsa susturucu deliktir. Yakıt sisteminde rolant ayarı yapılır. Motor ısınınca stop ediyorsa karbüratöre bakılır. Akümülatörün iki kutup başı arasına parça dokunursa kısa devre oluşur akü patlar. Akümülatörün (+) kutbu (-) ye göre daha kalındır. Akümülatörün bakımında plakaların 1 cm kadar üzerine saf su ilave edilir , kutup başlarının oksitleri temizlenir , eleman kapak delikleri açık tutulur , kışın donmaması için tam şarj edilir. Üst kısmında pislikle varsa akü kendiliğinden boşalır. Akü plakaları arasında kısa devre varsa kendiliğinden boşalır. Kısa devreden doğacak yangında bataryanın (akünün) kutup başları çıkartılır. Marşa basıldığında marş motoru dönmüyorsa ; kutup başları gevşektir , kutup başları oksitlidir , akümülatör boşalmıştır , marş motoru arızalıdır. Motor çalışırken marşa basılırsa marş dişlisi ve volan dişlisi zarar görür. 10-15 saniyeden fazla marşa basılırsa akü boşalır. Marş motoru rahat dönüyor araç çalışmıyorsa , ateşleme veya yakıt sistemi arızalıdır. Yağlamanın olup olmadığı yağ göstergesinden anlaşılır. Motor yağ yakıyorsa egzosttan mavi dumana çıkar. Yağ göstergesinde bir anormallik görülürse motor hemen durdurulur. Motor yağı yağ çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır. Motora yağ subap kapağı üzerindeki kapaktan konulur. Yağ göstergesi göstermiyorsa yağ müşürü kablosu çıkmıştır , karterde yağ kalmamıştır. silindirler aşınmışsa motor yağ yakar. Yağ eksikse motor ısınır yanar.
Motor yağı kontrol edilirken kontak anahtarı kapatılır. 4-5 dakika beklenir , aracın düz zeminde olmasına dikkat edilir. Yağ motor soğukken değiştirilir. Yağ kontrolü günlük bakımda yapılır. Kullanma kılavuzuna göre belli kilometre sonunda yağ filitresi ve motor yağı değişir. yağ basıncı yoksa filitre tıkanmıştır. Karter contası yırtıksa yağ eksilir. Motor çalışınca yağ lambası sönmelidir. Aracın farları yanmıyorsa , sigorta atmış olabilir , far anahtarı arızalı olabilir. Sinyal lambaları yanmıyorsa flaşör arızalıdır. Sigorta yanarsa aynı değerde yenisiyle değiştirilir. Sinyal lambasının biri yanmıyorsa ampül yanmıştır. Isı göstergesi çalışmıyorsa müşür arızalıdır. Araç çalışırken yağ lambası yanıyorsa , müşür kablosunda kısa devre vardır. Fren lambaları yanmıyorsa müşür arızalı , biri yanmıyorsa ampül arızalıdır. Farların bakımında far ayarları yapılır. Farlardan biri sönük yanıyorsa , kablo bağlantıları gevşek veya paslanmıştır. Motor çalışırken şarj (ikaz) lambası yanarsa alternatör arızalıdır. Kaynak yapılırken akü kutup başları sökülür. Vantilatör kayışı çok sıkı ise alternatör ve devir daim yatakları bozulur. Kayışın koptuğu ilk önce sarj göstergesinden anlaşılır. Kayış gevşekse şarj lambası yanar. Şarj lambası yandığı zaman araç durdurulur kontak kapatılır. Konjektör (regülatör) arızalıysa su kaybı fazla olur , ampüller sıkça patlar. Vantilatör kayışı kopunca ilk önce hararet yapar. Silindir kapak contası kaçırıyorsa soğutma suyu eksilir. Termostat arızalı ise hararet yapar. Radyatörde su peteklerin üzerinde olmalıdır. Sıcak motora ılık ve kireçsiz su yavaş yavaş ilave edilir. Radyatöre temiz , saf su koyulur. Su kanalları kireç bağlarsa hararet yapar. Sıcak motora , rölantide çalışırken ılık su yavaş yavaş ilave edilir.
Vantilatör kayışı 1.5 cm esnemelidir. Donmayı önlemek için radyatöre antifiriz ilave edilir. Termostat yoksa motor soğuk çalışır, geç ısınır , aşınmalar artar. Motor çok sıcak çalıştırılırsa çekişten düşer. Çok sıcak motora soğuk su konulursa silindir kapağı ile bloğu çatlar. Radyatör hortumlarında kaçak varsa su azalır. Çok sıcak radyatörün kapağı hava basıncı alındıktan sonra açılır. Motorun hararet yapmasının sebepleri ; radyatör peteklerinin tıkalı olması , silindir kapağının çatlak olması , motorun uygun vites ve devirde kullanılmamasıdır. Aracın suyuna günlük bakılır. Vantilatör kayışı koparsa devirdaim (su) pompası görevini yapamaz. Kayış gevşek veya kopmuşsa hararet yapar. Otomatik fan soğutucu arızalıysa hararet yapar. Fan motoru bağlantısı çıkmışsa , elektrik müşürü bozuksa hararet yapar. Araç kullanırken yakıt tasarrufu sağlamak için ; hava filitresi temizlenmeli , jigle çekik unutulmamalı , eskimiş bujiler temizlenmeli , ani duruş ve kalkışlardan kaçınılmalı , fren ayarları normal olmalı , lastik havaları normal olmalı , aracın hızına göre uygun vites seçilmelidir. Yeni araçta RODOJ zamanı doluncaya kadar ani duruş kalkış yapılmaz ve fazla sürekli sürat yapılmaz. Ayak gaz pedalından çekiliyken çalıştığı devreye rolanti devresi denir. Ayak debriyaj (kavrama) pedalı üzerinde devamlı tutulursa kavrama (debriyaj) balatası aşınır. Aracı ilk çalıştırırken debriyaj pedalının sonuna kadar basılmasının faydası vardır. Debriyaj kaçırıyorsa balatalar yağlanmıştır. Kavrama ayırmıyorsa vitese zor geçer. Vites değiştirirken debriyaj (kavrama) pedalına basılır. Şanzuman ses yapıyorsa vites kutusunda yağ kalmamıştır. Debriyaja tam basılmazsa vites değiştirirken ses yapar. Ani duruş ve kalkışlar balataları aşındırır. Aktarma organlarında dişli yağı kullanılır. Vites kutusu bakımı yapılırken yağına ve yağ kaçağına bakılır. Fren tutmuyorsa hidrolik kalmamıştır. El freni çekik unutulursa kampanalar ısınır fren tutmaz. Soğuk havalarda el freni çekilirse balatalar donar. Fren yağı azalırsa hidrolik yağı ile tamamlanır. Servis (ayak) frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur.
Kaynak: BeyForuM http://www.beyforum.net/forum/showthread.php?p=1090
El freni çekilirse araç rahat hareket etmez zorlanır. Fren ayarları bozuk olursa kampanalar aşırı ısınır. Sistemde hava varsa fren tutmaz. Ön lastiklerden biri yeni diğeri eskiyse fren yapılınca araç bir tarafa çeker. Hidrolik yağına günlük bakılır. Westtinhousla fren sisteminde motor stop edilirse fren tutmaz. Ön düzen ayarı bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır. Lastik değiştirilirken el freni çekilir lastiklerin havası az olursa enerji kaybı fazla olur. Lastikler yanlardan aşınır. Havası fazla olursa araçta titreme olur , ortadan aşınır. İç lastiği bulunmayan lastiklere dubleks lastik denir. Karlı havalarda çekici lastiklerin ikisine zincir takılır. Isıdan dolayı lastik havaları fazlalaşmışsa olduğu basınçta bırakılır. Ön takım kontrolünde rot başlarına bakılır. Ön lastiklerin havası eşit değilse bir tarafa çeker. Ön tekerleklerde balanssızlık varsa direksiyonda titreşimler hissedilir. Rot başları aşınmışsa direksiyon boşluğu fazlalaşır. Direksiyon boşluğu artmış ise direksiyon kutusu arızalı , direksiyon kutusunun ayarı bozuktur. Direksiyon sisteminin bakımı yapılırken , direksiyon kutusunun yağına bakılır. Lastiklerin havası az olursa direksiyon zor döner. Ön lastiklerden biri dubleks biri samyelli olursa bir tarafa çeker. Bijonlar kuru bezle temizlenir. Kavrama kaçırırsa fazla yakıt harcar. Kilometre değer göstermiyorsa teli kopmuştur. Lastiklerin üzerindeki rakamlar ebatlarını belirtir. Dizel motorda sıkıştırılmış hava üzerine enjektörle mazot püskürtülür. Dizel motorda günlük yakıt deposunun suyu alınır. Dizel motorda yanma enjektörle gerçekleşir. Dizel motorda silindire sadece hava doldurulur. Dizel motor çalışmıyorsa yakıt sistemi hava yapmıştır. Traktörde sağ sol freni yolda giderken kilitlenir. Dizel motoru soğukta kolay çalıştırmak için kızdırma bujisi kullanılır. Kompresör havalı fren sistemi elemanıdır. Hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerde bırakılır. Sıkıştırılmış havanın üzerine mazotu enjektör püskürtür.
Kaynak:Osman Demirel