Cezerİ

[BeyForuM]

Sibernetiği kuran, bilgisayarın babası olarak tarihe geçen, ilk defa robot yapıp çalıştıran Müslüman Türk bilgini.

CEZERİ



Müslüman bir Türk olan Bedîüzzaman Cezerî, 1136'da Diyarbakır'da doğdu. Artuklu sarayında 32 yıl



başmühendislik görevi yaptı. Bir yığın keşifleri bugün dahi hayret vericidir. Tarihte sibernitiğin ilk kurucusu olma



şerefi onundur.



Sibernetik; haberleşme, denge kurma ve ayarlama ilmidir. İnsanlarda ve makinelerde bilgi alış-verişi,



kontrolü ve denge durumunu inceler. Elbette bu ilim zamanla gelişti, elektronik beyinler ortaya çıktı. Bu sebeple



Cezerî, elektronik-beyin bilgisayarının babasıdır. Fakat bilgisayarın babası diye İngiliz bilgini C. Babbage
Kaynak: BeyForuM http://www.beyforum.net/forum/dini-bilgiler/2093-cezeri.html#post2689



biliniyor. Halbuki Cezerî ondan 6 asır önce otomatik aletler imal edip çalıştırıyordu. Otomatik çalışan sistemler



arasında denge kurdu. Ondan 8 asır sonra gelen ve sibernetiğin öncülerinden sayılan İngiliz Prof. Ross Ashby,



anvak 1951'de "üstün denge durumu" nu ortaya atıp bu sistemden söz edebildi.



Sibernetik ve otomatik sistem; Fransızlar Descartes ve Pascal'la; Almanlar Leibniz'le, İngilizler de R.



Bacon'la başladığını söyleseler de, aslında Cezerî bunu ortaya koyan ve ilim dünyasına sunan ilk bilgindir.



Günümüz fizik ve *****ikçileri "ısı etkisiyle haberleşerek denge kurma" sisteminin ilk olarak J. Watt'ın



1780'de regülatörü keşfiyle bşladığını söylerler. Fakat bunun da yine Cezerî'ye dayandığını, onun meşhur eseri



Kitabü'l-Hiyel'in 171. sayfasındaki şekilde aıkça görülüyor. bu sayfa da regülatörün bir şekli, bir kuşun



hareketiyle karşılıklı haberleşerek ayarlanmaktadır.



Prof. Dr. Kazım Çeçen bu eserin mühendislik açısından çok büyük değer taşıdığını, bugün bile takdirle



karşılandığını belirtir.



Cezerî bu ünlü eserinin hazırlanışını şöyle anlatır: "Gökleri yaratan, yerlere hikmetinin sırlarını yerleştiren



Allah'a hamd olsun. İnsan nev'inin en şereflisi olan Efendimiz Muhammed'e (sav), O'nun âline, ashabına salat



ve selam olsun. Göklerde ve yerlerde ne varsa O'nun azametinin delilidir."



"Önceki bilginlerin çalışmalarını, eserleini inceledim. Dağınık bilgileri tasnif ettim. Nihayet nakillerden



kurtuldum. problemlere kendi gözümle bakabildim. Israrlı çalışmalar sonunda bu değerli fende ilerlemeye



başladım. zamanla çabalarımın semeresini almayı ve birçok fenleri medana çıkarmayı başardım. Fakat öyle



güçlüklerle karşılaştım ki, emeklerimin heba olmasından korktum. Sonra çalışmalarımı Diyarbakır Meliki Ebü'l-



Feth Mahmud'a arz ettim.



'Bunca emeği zayi etme, yapılan bu değerli plan ve çizilen şekilleri içine alan bir kitap yaz.' dedi.



Bütün gayretimi sarf ederek yazdım. Nihayet 6 bölüm ve elli şekilden oluşan bu eser meydana geldi.



Şekillerin keyfiyet, kemiyet ve çalışmaları hakkında yeterli izah yaptım. Kolay anlaşılması için onları harfla



belirttim.



Eserinin Özellikleri



Eserde otomatik cihazlar, kendi kendine öten tavus kuşları, robot filler, otomatik saatler, ele su döken robot



insan ve insan ve mühendislikle ilgili birçok aletin pşan ve işleyişi hakkında bilgiler verilmiştir. Kitaptaki sistem



ve şekiller incelendiğinde Cezerî'nin büyük bir su mühendisi olduğu görülmektedir.



Kitap kısmen ve ilk defa E. Wiedeman ve F. Hauser tarafından Almanca'ya çevrilip 1908-21 seneleri



arasında yayınlandı. 1974'de Donald R. Hill, eserin tamamını ingilizce'ye tercüme edip bastırdı. Kitapta anlatılan



su saatlerinden biri; Dünya İslam Festivali için Londra Bilim Müzesi'nde yeniden örneğe uygun yapılıp çalıştırıldı.