Kur'an-ı Kerim'de Kıssaların Din Eğitimindeki Rolü

BeyForuM · 10-04-2010, 04:11

Hikayeler, akılda kalıcı olması, anlatımı kolaylaştırması ve mücerret kavramları müşahhas hale getirmesi gibi yönleriyle öğretimin vazgeçilmez malzemesidir Hikayeler, daima dinleyenlerin ilgisini ve dikkatini çekmektedir Böylece insanlar, bulundukları ortamın sıkıcı havasından sıyrılarak hayal dünyasına açılırlar ve farklı alemlere seyahat ederler Hikayeler, teoriyle pratiği kaynaştırarak, öğrenilen bilgilerin yaşanan hayattaki karşılığını ve örneklerini gösterir Böylece teorik bilgiler pratik hayatta vazgeçilmez davranışlar olarak yerini alır

Bazı dinî kavramların mücerret olması, öğretim açısından farklı metot ve teknikleri gerektirmektedir Metafizik âlemin öğretime konu edilmesi ve mücerret kavramların anlatılmasında hikayelerin önemli büyüktür Ayrıca duyguların eğitilmesi konusunda da hikayeler vazgeçilmez bir yere sahiptir

Kur’ân-ı Kerim’de pek çok defa kıssalara yer verilmekte ve bu kıssalar etkili bir üslupla ele alınmaktadır Bu kıssalarda Kur’ân, insanların ve şeytanların sözlerini alır nakleder Bunların hepsinde O her zaman mucizevidir Ancak bu mucizevilik, Kur’ân’ın bunları nakletmesi değil, naklediş keyfiyeti, kullandığı malzeme ve seçtiği motifler itibariyledir Ayrıca, anlatılan kıssaların gaybî olması ayrı bir mucizedir Bu kıssaların öğretimde kullanılmasında dikkat edilmesi gereken bazı metot ve ilkeler olmalıdır Kur’ân-ı Kerim’deki kıssalar bilinçli ve yöntemli bir şekilde kullanılırsa, din öğretimine önemli katkılar sağlayacaktır

1 Kur’ân’daki Kıssaların Çeşitleri

Kıssa kelime olarak; bir şeyin izini takip etmek, hikâye etmek fiillerinden türeyen; hikâye, fıkra, rivâyet, sözün kısası, vak’a, haber, söz1 mânâlarına gelir

Istılah olarak kıssa: “Yalan ihtimali veya hayalin karışması mümkün olmayacak bir tarzda tarihin derinliklerinde kaybolmuş, unutulmuş veya bazı izleri insanlığın hâfızalarında varlığını koruyabilmiş hâdiselerin; muhataplara, âdeta olaylara yeniden bir canlılık vererek anlatılmasıdır”2

Kıssaya benzer yapıda Kur’ân-ı Kerim’de mesellerden de bahsetmekte fayda vardır Kur’ân’da mesel kelimesi; sıfat, hal, kıssa, ibret ve örnek mânâlarında kullanılmıştır Meseller bir konuda bazı durumları izâh için örnek olarak verilen, gerçekte yaşanmamış, fakat yaşanması mümkün olan hadiselerdir

Kur’ân-ı Kerim’deki mesellere şu hadiseyi örnek verebiliriz; “Bir tarafta bir şahsın kölesi olup hiçbir güç ve yetkisi olmayan âciz bir adam, öbür tarafta kendisine tarafımızdan bol bol rızık ve imkân nasip ettiğimiz bir zat ki o maldan gizli-açık dilediği gibi harcayıp kullanıyor Hiç bu ikisi eşit tutulabilir mi? Bütün hamdler, övgüye vesile olan her şey, Allah’a aittir Ne var ki onların çoğu bunu bilmezler” (Nahl, 16/76)

Kur’ân-ı Kerim’deki kıssaları genel olarak iki kısımda ele almak uygun olacaktır Birincisi; “tarîhî kıssalar”dır Tarîhî kıssalar; olaydaki şahısların, zamanın ve yerin belli olduğu veya bunlardan bazılarının belli olduğu kıssalardır İkincisi ise; “temsîlî kıssalar”dır Temsîlî kıssalar; olaydaki yer, zaman ve şahısların belli olmadığı örnek alınabilecek kıssalardır Bu tür kıssalarda sadece olaylar ön planda tutulmaktadır3

Tarihî kıssalara şu olayı örnek olarak verebiliriz: “Onlara, Âdem’in iki oğlunun gerçek olan haberini oku; Onların her ikisi birer kurban takdim etmişlerdi de, birininki kabul edilmiş, öbürününki ise kabul edilmemişti Kurbanı kabul edilmeyen, kardeşine:

– Seni öldüreceğim, dedi O da:

– Allah ancak muttakilerden kabul buyurur, dedi Yemin ederim ki, sen beni öldürmek için el kaldırırsan, ben seni öldürmek için sana el kaldırmam Çünkü ben âlemlerin Rabbi olan Allah’tan korkarım

Ben istiyorum ki sen, kendi günahınla beraber benim günahımı da yüklenesin de cehennemliklerden olasın Zalimlerin cezası işte budur

Nefsi onu kardeşini öldürmeye itti ve onu öldürdü; bu yüzden de kaybedenlerden oldu” (Maide, 5/27-30)

Temsilî kıssalara ise, şu olayı misâl verebiliriz:

“Yahut görmedin mi o kimseyi ki, evlerinin duvarları çatıları üzerine çökmüş bir kasabaya uğradı;

– Ölümünden sonra Allah bunları nasıl diriltir acaba! dedi Bunun üzerine Allah onu öldürüp yüz sene bıraktı; sonra tekrar diriltti:

– Ne kadar kaldın? dedi

– Bir gün yahut daha az, dedi Allah ona:

– Hayır, yüz sene kaldın Yiyeceğine ve içeceğine bak, henüz bozulmamıştır Eşeğine de bak Seni insanlara bir ibret kılalım diye (yüz sene ölü tuttuk, sonra tekrar dirilttik) Şimdi sen kemiklere bak, onları nasıl düzenliyor, sonra ona nasıl et giydiriyoruz, dedi Durum kendisince anlaşılınca:

– Şimdi iyice biliyorum ki, Allah her şeye kâdirdir, dedi” (Bakara, 2/259)

Burada olayın gerçek olduğu bilinmektedir, fakat olayın yeri, zamanı ve şahısları belirtilmemiştir Bunun sebebi ise, dikkatleri bizzat olayın kendisine çekmek olabilir Aynı zamanda bu tür kıssalarda olayın şahıslarını, zamanını ve buna benzer ayrıntıları bilmek, verilmek istenen mesajı çok fazla değiştirmeyebilir Bunun yanında, şahıs ön planda ise ve şahsın konumu olaya değişik bir bakış açısı getirecekse, böyle olaylarda şahıslar zikredilerek, dikkatler onların üzerine çekilebilir Bu şahıslar başta Peygamberler olabilir

Kur’ân-ı Kerim’de Hz Musa (as)’nın kıssasının anlatıldığı yerlerde, kıssanın kahramanları olarak, Hz Mûsâ (as)’nın yanında Hz Hârun (as), Firavun, Hâmân, Kârun, Hz Mûsâ (as)’nın annesi gibi isimler zikredilmektedir4 Bunun yanında ***** olarak; Sînâ Dağı, Mısır gibi yerlerden bahsedilmektedir5 Kıssalarda zaman ifadesi olarak ise; Hz Nuh’un kavmi içinde 950 seneden fazla kalmasını6 örnek olarak verebiliriz

10-04-2010, 04:11	#1 (permalink)
BeyForuM Owner Üye Numarası: 1 Üyelik tarihi: Jun 2009 Mesaj Sayısı: 6,127	Kur'an-ı Kerim'de Kıssaların Din Eğitimindeki Rolü Hikayeler, akılda kalıcı olması, anlatımı kolaylaştırması ve mücerret kavramları müşahhas hale getirmesi gibi yönleriyle öğretimin vazgeçilmez malzemesidir Hikayeler, daima dinleyenlerin ilgisini ve dikkatini çekmektedir Böylece insanlar, bulundukları ortamın sıkıcı havasından sıyrılarak hayal dünyasına açılırlar ve farklı alemlere seyahat ederler Hikayeler, teoriyle pratiği kaynaştırarak, öğrenilen bilgilerin yaşanan hayattaki karşılığını ve örneklerini gösterir Böylece teorik bilgiler pratik hayatta vazgeçilmez davranışlar olarak yerini alır Bazı dinî kavramların mücerret olması, öğretim açısından farklı metot ve teknikleri gerektirmektedir Metafizik âlemin öğretime konu edilmesi ve mücerret kavramların anlatılmasında hikayelerin önemli büyüktür Ayrıca duyguların eğitilmesi konusunda da hikayeler vazgeçilmez bir yere sahiptir Kur’ân-ı Kerim’de pek çok defa kıssalara yer verilmekte ve bu kıssalar etkili bir üslupla ele alınmaktadır Bu kıssalarda Kur’ân, insanların ve şeytanların sözlerini alır nakleder Bunların hepsinde O her zaman mucizevidir Ancak bu mucizevilik, Kur’ân’ın bunları nakletmesi değil, naklediş keyfiyeti, kullandığı malzeme ve seçtiği motifler itibariyledir Ayrıca, anlatılan kıssaların gaybî olması ayrı bir mucizedir Bu kıssaların öğretimde kullanılmasında dikkat edilmesi gereken bazı metot ve ilkeler olmalıdır Kur’ân-ı Kerim’deki kıssalar bilinçli ve yöntemli bir şekilde kullanılırsa, din öğretimine önemli katkılar sağlayacaktır 1 Kur’ân’daki Kıssaların Çeşitleri Kıssa kelime olarak; bir şeyin izini takip etmek, hikâye etmek fiillerinden türeyen; hikâye, fıkra, rivâyet, sözün kısası, vak’a, haber, söz1 mânâlarına gelir Istılah olarak kıssa: “Yalan ihtimali veya hayalin karışması mümkün olmayacak bir tarzda tarihin derinliklerinde kaybolmuş, unutulmuş veya bazı izleri insanlığın hâfızalarında varlığını koruyabilmiş hâdiselerin; muhataplara, âdeta olaylara yeniden bir canlılık vererek anlatılmasıdır”2 Kıssaya benzer yapıda Kur’ân-ı Kerim’de mesellerden de bahsetmekte fayda vardır Kur’ân’da mesel kelimesi; sıfat, hal, kıssa, ibret ve örnek mânâlarında kullanılmıştır Meseller bir konuda bazı durumları izâh için örnek olarak verilen, gerçekte yaşanmamış, fakat yaşanması mümkün olan hadiselerdir Kur’ân-ı Kerim’deki mesellere şu hadiseyi örnek verebiliriz; “Bir tarafta bir şahsın kölesi olup hiçbir güç ve yetkisi olmayan âciz bir adam, öbür tarafta kendisine tarafımızdan bol bol rızık ve imkân nasip ettiğimiz bir zat ki o maldan gizli-açık dilediği gibi harcayıp kullanıyor Hiç bu ikisi eşit tutulabilir mi? Bütün hamdler, övgüye vesile olan her şey, Allah’a aittir Ne var ki onların çoğu bunu bilmezler” (Nahl, 16/76) Kur’ân-ı Kerim’deki kıssaları genel olarak iki kısımda ele almak uygun olacaktır Birincisi; “tarîhî kıssalar”dır Tarîhî kıssalar; olaydaki şahısların, zamanın ve yerin belli olduğu veya bunlardan bazılarının belli olduğu kıssalardır İkincisi ise; “temsîlî kıssalar”dır Temsîlî kıssalar; olaydaki yer, zaman ve şahısların belli olmadığı örnek alınabilecek kıssalardır Bu tür kıssalarda sadece olaylar ön planda tutulmaktadır3 Tarihî kıssalara şu olayı örnek olarak verebiliriz: “Onlara, Âdem’in iki oğlunun gerçek olan haberini oku; Onların her ikisi birer kurban takdim etmişlerdi de, birininki kabul edilmiş, öbürününki ise kabul edilmemişti Kurbanı kabul edilmeyen, kardeşine: – Seni öldüreceğim, dedi O da: – Allah ancak muttakilerden kabul buyurur, dedi Yemin ederim ki, sen beni öldürmek için el kaldırırsan, ben seni öldürmek için sana el kaldırmam Çünkü ben âlemlerin Rabbi olan Allah’tan korkarım Ben istiyorum ki sen, kendi günahınla beraber benim günahımı da yüklenesin de cehennemliklerden olasın Zalimlerin cezası işte budur Nefsi onu kardeşini öldürmeye itti ve onu öldürdü; bu yüzden de kaybedenlerden oldu” (Maide, 5/27-30) Temsilî kıssalara ise, şu olayı misâl verebiliriz: “Yahut görmedin mi o kimseyi ki, evlerinin duvarları çatıları üzerine çökmüş bir kasabaya uğradı; – Ölümünden sonra Allah bunları nasıl diriltir acaba! dedi Bunun üzerine Allah onu öldürüp yüz sene bıraktı; sonra tekrar diriltti: – Ne kadar kaldın? dedi – Bir gün yahut daha az, dedi Allah ona: – Hayır, yüz sene kaldın Yiyeceğine ve içeceğine bak, henüz bozulmamıştır Eşeğine de bak Seni insanlara bir ibret kılalım diye (yüz sene ölü tuttuk, sonra tekrar dirilttik) Şimdi sen kemiklere bak, onları nasıl düzenliyor, sonra ona nasıl et giydiriyoruz, dedi Durum kendisince anlaşılınca: – Şimdi iyice biliyorum ki, Allah her şeye kâdirdir, dedi” (Bakara, 2/259) Burada olayın gerçek olduğu bilinmektedir, fakat olayın yeri, zamanı ve şahısları belirtilmemiştir Bunun sebebi ise, dikkatleri bizzat olayın kendisine çekmek olabilir Aynı zamanda bu tür kıssalarda olayın şahıslarını, zamanını ve buna benzer ayrıntıları bilmek, verilmek istenen mesajı çok fazla değiştirmeyebilir Bunun yanında, şahıs ön planda ise ve şahsın konumu olaya değişik bir bakış açısı getirecekse, böyle olaylarda şahıslar zikredilerek, dikkatler onların üzerine çekilebilir Bu şahıslar başta Peygamberler olabilir Kur’ân-ı Kerim’de Hz Musa (as)’nın kıssasının anlatıldığı yerlerde, kıssanın kahramanları olarak, Hz Mûsâ (as)’nın yanında Hz Hârun (as), Firavun, Hâmân, Kârun, Hz Mûsâ (as)’nın annesi gibi isimler zikredilmektedir4 Bunun yanında ***** olarak; Sînâ Dağı, Mısır gibi yerlerden bahsedilmektedir5 Kıssalarda zaman ifadesi olarak ise; Hz Nuh’un kavmi içinde 950 seneden fazla kalmasını6 örnek olarak verebiliriz Bu konu yada mesaj "www.beyforum.net" sitesine aittir.

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç